Quan Lớn Đệ Tam Thuỷ Phủ

Quan Lớn Đệ Tam Thủ Phủ là con Vua Cha Bát Hải Động Đình, đứng hàng thứ Ba trong Ngũ Vị Tôn Quan, quản cai Thuỷ Phủ.

Sắc Phong

Thủy Tào Điển Sứ  

Đệ Tam Thủy Thần Nhạc Đại VươngThượng Đẳng Tối Linh Thần

Quan Lớn Đệ Tam Thuỷ Phủ có danh hiệu khác:

  • Tôn Ông Đệ Tam Thoải Quốc
  • Hoàng Thái Tử Đệ Tam
  • Vương Quan Đệ Tam Thoải Quốc

Ngài nắm quyền cai quản Thanh Đồng Đạo Quan, nên Ngài còn được biết là "Quan Cai Đầu Đồng”. 

Sự Tích

Vào thời Hùng Duệ Vương thứ 18, giặc ngoại bang tiến đánh xâm lược nước ta. Các vị tướng giỏi hiền tài cùng thần linh được chiêu mộ giúp Vua dẹp giặc. Khi sứ giả về đến đất Động Đào, dòng nước hai bên bờ sông cuộn sóng hồng âm vang trời.

Đức Vua Cha Bát Hải nhờ sứ giả báo vua Hùng sẽ triệu 2 em, 10 tướng, chiêu mộ binh sĩ trong vòng 10 ngày để phò giúp vua. Ba trong 10 vị tướng được chọn là Quan lớn Đệ Nhất Thượng Thiên, Quan Lớn  Tam Thoải Quốc và Quan Lớn Đệ Tứ xuất quân đánh giặc trên 8 cửa biển nước Nam, dưới sự chỉ huy của Vua Cha Bát Hải lúc này hiện thân thành tướng Phạm Vĩnh. Kết quả 5 đạo quân Thục đã bị tiêu diệt hoàn toàn. 

Sau trận thắng này, Quan Lớn Đệ Tam được giao quyền cai quản vùng duyên hải từ sông Cái lên hết biên giới biển phía bắc Lạc Việt. 

Ngày 24/6, trong một trận đánh khốc liệt, Ngài đã hi sinh tại ngã ba sông Bạch Hạc. Xác ông bị chém làm đôi rồi bị ném xuống sông. 

  • Phần thượng thân (đầu) trôi về phía sông thuộc địa bàn làng Xích Đằng (Hưng Yên). Dân làng đã lập đền Xích Đằng tưởng nhớ Ngài. 
  • Phần thân dạt về phía ven bờ sông thôn Yên Lạc (Hà Nam). Nhân dân chôn cất và lập đền Lãnh giang tưởng nhớ Ngài.

Đền Thờ

Quan Lớn Đệ Tam được thờ ở rất nhiều nơi khác nhau, trong đó thờ chính phổ biến ở 3 nơi:

  • Đền Lãnh Giang (Hà Nam)
  • Đền Xích Đằng (Hưng Yên)
  • Đền thờ Quan Lớn nằm trong di tích Đồng Bằng (Thái Bình) 

Đền Lảnh Giang 

Theo truyền thuyết người dân kể lại:

“Trong một trận đánh sau này, Quan Lớn Đệ Tam Thoải Phủ đã bị hy sinh tại ngã ba sông Bạch Hạc vào ngày 24/6, xác ông bị chém làm đôi rồi ném trôi sông.

Phần thân dạt vào ven sông thôn Yên Lạc (Duy Tiên, Hà Nam), dân làng chôn cất và lập đền thờ Lảnh Giang tưởng nhớ Ông”

Ngày 16/5/1996, cơ quan Bảo tàng lịch sử tỉnh Hà Nam:

“Đền Lảnh Giang là di tích thờ ba vị tướng họ Phạm thời Hùng Duệ Vương có công lao đánh giặc Thục, bảo vệ nền độc lập tự do của dân tộc. Khi đất nước thanh bình, các ông là những người quan tâm, chăm lo đến sản xuất, làm cho đời sống nhân dân ngày một ấm no hạnh phúc... 

Đền Lảnh Giang là công trình kiến trúc quy mô, uy linh, bề thế, mang đậm nét nghệ thuật kiến trúc và xây dựng cổ truyền của dân tộc. Tại đây còn giữ được nhiều cổ vật thờ cúng có giá trị cao về nghệ thuật”

Ngày 5/11/1996, Bộ Văn hóa Thông Tin đã cấp bằng công nhận Đền Lảnh Giang là Di tích lịch sử văn hóa quốc gia” có giá trị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cổ truyền.

Hàng năm, Đền Lảnh Giang tổ chức 2 kỳ lễ hội chính vào các ngày từ 18 -> 25 tháng 6 và tháng 8 âm lịch. Theo tục lệ địa phương thì kỳ lễ hội tháng 6 là để dành cho các khách thập phương, còn kỳ lễ hội tháng 8 chủ yếu dành cho các khách quanh vùng. 

Những ngày này thường gặp nước sông Hồng dâng cao nhưng lòng dân vẫn hướng về ngày lễ hội. Có nhiều năm nước ngập nhưng các thiện nam tín nữ cùng nhân dân bản địa vẫn bơi thuyền ra đền dâng lễ và thực hiện đầy đủ các nghi thức để tỏ lòng tôn kính tam vị danh thần họ Phạm, Tiên Dung và Chử Đồng Tử.

Đền Xích Đằng 

Nằm ven để sông Hồng quanh năm sóng vỗ, ẩn khuất trong những tán cây sum xuê thuộc thôn Xích Đằng,tỉnh Hưng Yên. Từ lâu đã là điểm đến tâm linh của du khách bốn phương. 

Năm 1998, thấy sự linh thiêng của ngôi đền nơi đây, ông Nguyễn Văn Thắng đã hưng công xây dựng lại to đẹp, khang trang như ngày nay và ông làm thủ nhang ở đền từ ngày đó.

Theo truyền thuyết kể lại: 

"Trong một trận đánh khốc liệt, Quan Lớn Đệ Tam Thoải Phủ đã hi sinh, xác ông bị chém làm đôi rồi ném trôi sông, phần thượng thân (đầu) trôi dạt vào sông làng Xích Đằng, dân làng đã lập đền thờ Xích Đằng tưởng nhớ ông"

Cổng Tam quan được xây dựng theo kiểu chồng diêm hai tầng tám mái. Không gian thờ có:

  • Cung đệ nhất thờ ban công đồng các Quan
  • Cung đệ nhị thờ Tam Tòa Tiên Thánh
  • Cung đệ tam thờ Quan Lớn Đệ Tam Thoải Phủ
  • Cung cấm thờ tượng Ngài đúc bằng đồng

Ngoài các ban thờ chính còn có các ban thờ khác: Ban chúa Sơn Trang, ông Hoàng Mười, Hoàng Bảy...

Trong đền có rất nhiều hiện vật giá trị: hai chuông đồng, hệ thống các bức đại tự, câu đối được sơn son thiếp vàng ca ngợi công đức của Ngài với dân với nước. 

Trong khuôn viên ngôi đền còn có cây cổ thụ là sự hợp thân, quấn quýt lấy nhau của năm loại cây: đa, Sung, Khế, Cọ, cây lá nón bao trùm lên mái ngôi đền, tỏa bóng râm mát.

Gần như các ngày trong năm ngôi đền đều đón rất đông các du khách và chư vị thập phương về tham quan chiếm ngưỡng vẻ đẹp của ngôi đền cũng như cầu mọi điều tốt đẹp cho gia đình. Vào dịp đầu năm hay tháng lễ hội (tháng 6 Âm lịch), nhân dân khắp mọi miền Tổ quốc đều về làm lễ, công đức rất đông, từ các vị nguyên thủ quốc gia, các vị quan chức cấp cao của nhà nước, các Việt kiều từ Úc, Canada... cũng đến với ngôi Đền bởi nơi đây từ lâu đã là chốn tâm linh của người Việt. 

Tại di tích đền Đồng Bằng (Thái Bình)

Đền cũng là nơi ngài ngự khi làm việc kề cận bên Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình. Xưa kia dân làng lập nơi thờ Quan Lớn Đệ Tam chỉ là một ngôi miếu nhỏ được đề chữ Đệ Tam Phủ và đôi câu đối:

"Miếu tạo tôn nghiêm nguyên tự cổ,
Linh thanh diện trạc vãng kim lai"

Trải qua nhiều triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần, Nguyễn đền luôn được tôn tạo tu bổ, nhất là vào cuối đầu thế kỷ XII, XIII. 

Trong thời kỳ đánh giặc Nguyên Mông, nhà Trần đã cử các tướng lĩnh về luyện thủy binh tại đây như các tướng Phạm Ngũ Lão. Sau chiến thắng trên sông Bạch Đằng, nhà Trần cho xây thêm các cung thờ các quan Trần Triều. 

Đầu thế kỷ XVII, đền được xây dựng hoành tráng. Đền chính có 3 tòa, 13 gian, Tiền chữ Nhất, Hậu chữ Đinh, Nội chữ Công, Ngoại chữ Quốc, Quan Lớn Đệ Tam Ngự cung cấm. Dòng chữ vàng ghi:

“Trấn Nam Thủy Quan Đệ Tam Sắc”

Những năm nước ta đánh giặc Pháp, Đền bị bọn giặc phá. Dân làng ra Đền rước tượng Ngài, bài vị, sắc phong về trong thôn.

Tượng ngài được lưu giữ trong dân làng, có lúc phải cất dấu. Sau hòa bình lặp lại, các cụ rước về tạm tọa tại cửa đền Vua Cha.

Năm 2003, vào tháng 12 tổ chức long trọng rước tượng Ngài về Ngự tọa chính cung, đây là pho tượng bằng đồng quý hiếm. Nay dưới sự chỉ đạo của chính quyền các cấp, cho phép huy động tối đa nguồn ngân sách để tu tạo phục chế theo Đền cổ.

Đền Tam Giang Bạch Hạc

Đang cập nhật

Ngày 24/06 âm lịch hàng năm là khánh tiệc Quan Lớn. Vào dịp này người ta đổ về các ngôi đền Lảnh Giang (tỉnh Hà Nam), đền Xích Đằng (tỉnh Hưng Yên) lễ bái cầu Quốc Thái Dân An, gia đạo bình an.

Hầu Giá Quan Lớn Đệ Tam Thuỷ Phủ

Quan Lớn Đệ Tam Thoải Quốc Ngự đồng y áo, khăn xếp, nét trắng, đai tùy ý màu phù hợp với y áo. Ngài về Làm lễ tấu hương, khai quang, múa kiếm, an tọa làm việc quan, nghe văn, chứng lễ, phán truyền, ban tài tiếp lộc,...

Chầu Văn Quan Lớn Đệ Tam Thuỷ Phủ

Bản 1

Trịnh giang biên ngành ngân lai láng
Đôi vầng hồng soi rạng Nam Minh
Con Vua Thoải Quốc Động Đình
Đệ Tam Thái Tử Giáng sinh Đền Rồng
Đức gồm vẹn thung dung hòa mặc
Bẩm sinh thành tư chất Long nhan
Thỉnh mời Thái Tử Đệ Tam
Phi phương diện mạo dung nhan khác thường
Hoàng tấu đối Thiên Đình Thủy Phủ
Chốn Nam Minh quy đủ bốn phương
Ra uy chấp chính kỉ cương
Cầm cân nảy mực sửa sang cõi đời
Chốn Long giai cầm quyền thay Chúa
Phép màu quan tối tú tối linh
Lệnh truyền thủy bộ chư dinh
Sửa sang đai giáp chơi miền nhân gian
Chiếc thuyền lang nổi dòng Xích Bích
Đua mái chèo du lịch bốn phương
Có phen tuần thú sông Thương
Trở về tỉnh Bắc, Quế Dương, Lục Đầu
Có phen Ngự sông Dâu sông Hát
Khi lên ghềnh xuống thác vui chơi
Có phen vào lạch ra khơi
Sai quân lấy gỗ xoan đối chò hoa
Có phen chơi Ngã Ba Tuần Hạc
Bạn loan ngồi đàn hát vui chơi
Dạo xem phong cảnh mọi nơi
Qua hang Anh Vũ sang chơi nước người
Có phen chơi Cửa Đài Cửa Bích
Khi ra khơi vào lạch thảnh thơi
Thuyền Rồng trăm mái chèo bơi
Dọc ngang Tuần Lảnh là nơi đi về
Trải giang khê lên ngàn xuống bể
Lảnh Giang từ quý địa danh lam
Đền thờ tán tía kiệu vàng
Tả long hữu hổ thạch bàn uy nghi
Hóa tức thì lâu đài điện các
Dâng nước về Thủy Quốc một khi
Có phen lấy ngọc lưu lỵ
Đùng đùng dâng nước phép thì ai đang
Qua đại giang sông Thao, sông Cả
Kéo quân về đóng ngã ba
Tranh Xướng ca đàn hát tập tành
Thi ngâm phú đọc đàn tranh chơi bời
Có phen lại về nơi Thủy Phủ
Đóng cần đai áo mũ vào tâu
Dăm ba đồng tử theo hầu
Vào tâu Vương Phụ ra chầu Mẫu Vương
Cũng có phen phi phương biến hóa
Qua Nghệ An thượng hạ đại giang
Thuyền rồng chèo quế buồm lan
Khi chơi Bạch Hạc khi sang sông Câu
Có phen Ngự Nam Lâu Bắc Điện
Trở ra về đến huyện Thiên Tôn
Dạo miền Thác Cái Thác Con
Khi chơi sông Hát khi sang sông Bờ
Dạo thẫn thơ Tản Viên Tam Đảo
Truyền chư quân đôi đạo tiên phong
Chiêng kêu cờ phất trống dong
Bè sau thuyền trước giữa dòng lênh đênh
Trống cầm canh chiêng vang anh ỏi
Lốt xanh vàng chìm nổi dư muốn
Triều thần văn võ bách quan
Sai lên đón rước Vương Quan về chầu
Trên các lầu thơ ngâm phú đọc
Ngoài sân Rồng ca chúc chén Tiên
Vua Cha chánh Ngự Ngai Vàng
Phán đòi Hoàng Tử Vương Quan vào chầu
Ngự giờ lâu phán lời nhân thứ
Sai Ông lên cứu trợ trần gian
Một tay Hoàng Tử Vương Quan
Cứu sinh cũng lắm độ oan cũng nhiều
Rầy Ông đã về chầu nhân đức
Độ nhân gian vạn ức siêu sinh
Ông về tới chốn Thủy Cung
Khuông phù đệ tử khang ninh thọ trường.

Bản 2

Phú:

Nhang một triện tâu thỉnh Vương Quan
Đệ tử nay dâng tiến văn đàn
Dẫn sự tích Thánh Hoàng Tam Phủ
Sơn xuyên dục tú hà hải chung linh
Ngài con Vua Thoải Quốc Động Đình
Sắc Phong tặng Đệ Tam Hoàng Thái Tử
Văn thần cẩm tú võ tổng lược thao
Bẩm dung nghi diện mạo hường hào
Ngôn trung chính tài cao quán cố
Tam Thiên vũ trụ Thập Bát Hải Môn
Đức dung nghi sánh ví Càn Khôn
Tài thao lược vang lừng Tứ Hải
Gần xa kính vái Ngự cảnh bồng lai
Câu thơ thần phú đọc khoan thai
Chén rượu Thánh cờ tiến dong dả
Nhân ngày khánh hạ yến mở trường sinh
Bài ban ban khắp hết thiên đình
Sân đan quế tiêu thiều nhạc vũ
Văn thần võ sĩ ngọc nữ Tiên phi
Tòa Lảnh Giang Phượng múa Nghê quỳ
Trên Bảo Điện Thiên Nhan chỉ xích
Nguy nguy đãng đãng hách hách dương dương
Thoang thoảng đưa nhang xạ ngát hương
Hây hấy nức yến chi tô hợp
Thông minh chính trực đức đại hiểu sinh
Sắc rồng ban coi trấn Nam Minh
Chức đã được quyền hành nhất thống.

Thơ:

Giáp bạt bao phen, rực lửa hồng
Xông pha trăm trận cũng như không
Ra tay cứu nước trừ nguy biến
Tiếng để ngàn thu rực núi sông
Gươm thần ba thước tay ngang dọc
Chí dậy trời Tây lấp bể Đông
Trấn Lảnh Giang Đệ Tam xưng Thần
Toà Thuỷ Tộc vương Quan tích mệnh
Cơn phong vũ ầm ầm nổi dậy
Sóng bạc đầu nước cuộn mênh mông
Rước Quan về cho tới Thuỷ Cung
Nước rẽ đôi dòng cuồn cuộn chứa chan.

Bản 3

Thỉnh mời Thái Tử Đệ Tam
Phi phương diện mạo dung nhan khác thường
Hoàng tấu đối Thiên Đình Thủy Phủ
Chức võ thần chấn thủ Lảnh Giang
Nhân khi nhàn Ngự Ngai Vàng
Tuần du khắp hết cõi phàm trần gian
Mái thuyền nan nổi dòng Xích Bích
Đưa quân chèo du lịch bốn phương
Có phen tuần thú sông Hương
Trở về Tỉnh Bắc Quế Dương Lục Đầu
Có phen dự sông Dâu sông Hát
Khi lên ghềnh xuống thác vui chơi
Thuyền Rồng trăm mái chèo bơi
Dọc ngang Tuần Lảnh là nơi đi về
Trải giang khê lên ngàn xuống biển
Lảnh Giang từ quý điện danh lam
Đền thờ tán tía kiệu vàng
Tả Long Hổ phục thạch bàn uy nghi
Lòng thành dâng một triển hương
Tấu về Thoải Phủ các Quan các Tòa
Thiên Đình chốn ấy diễm la
Dưới Đền Thoải Phủ Vua Cha Động Đình
Gươm thần ba thước tay ngang dọc
Tài dậy trời Tây chí lấp bể Đông
Văn thần cẩm tú võ tổng lược thao
Bẩm dung nghi diện mạo hường hào
Ngôn trung chính tài cao quán cố
Tam Thiên vũ trụ Thập Bát Hải Môn
Đức dung nghi sánh ví Càn Khôn
Tài thao lược vang lừng Tứ Hải
Gần xa kính vái Ngự cảnh Bồng Lai
Câu thơ thần phú đọc khoan thai
Chén rượu Thánh cờ tiến dóng giả
Nhân ngày khánh hạ yến mở trường sinh
Bài ban ban khắp hết thiên đình
Sân đan quế tiêu thiều nhạc vũ
Giáp bạc bao phen nhuộm đỏ hồng
Ngài xông pha trăm trận cũng như không
Ra tay cứu nước trừ nguy biến
Tiếng để ngàn thu với non sông
Trải giang khê lên ngàn xuống biển
Lảnh Giang từ quý điện danh lam
Đền thờ tán tía kiệu vàng
Long môn hổ phục thạch bàn uy nghi
Hóa tức thì ra lâu đài điện các
Dâng nước về Thoải Quốc một khi
Có phen lấy ngọc lưu ly
Đùng đùng dâng nước phép thì ai đương
Khắp sông Thương sông Thao sông Cả
Trở ra về đóng Ngã Ba Tranh
Vui xướng ca đàn hát tập tành
Thi ngâm phú lục nấy đàn tranh chơi bời
Có phen lại về nơi thủy phủ
Đóng đai cận áo mũ vào tậu
Năm ba đồng tử theo hầu
Vào tâu Vương Phụ ra chầu Mẫu Vương
Có phen lại phi phương biến hóa
Vô Nghệ An thượng hạ đại giang
Thuyền rồng chèo quế buồm loan
Khi chơi sông Cả khi sang sông Cầu
Có phen Ngự Nam Lâu Bắc Điện
Trở ra về tới huyện Thiên Tôn
Dạo miền thác cái thác con
Khi chơi sông Hát khi sang sông Bờ
Dạo thẫn thơ Tản Viên Tam Đảo
Truyền chư quân đôi đạo tiên phong
Chiêng kêu cờ phất trống dong
Bè sau thuyền trước giữa dòng lênh đênh
Trống cầm canh chiêng vàng ca anh ỏi
Lốt xanh vàng chìm nổi dư muôn
Triều Đình văn võ bá quan
Sai lên đón rước Vương Quan về Chầu
Trên các lầu thơ ngâm phú đọc
Dưới sân Rồng ca chuốc chén tiên
Vua Cha chánh Ngự Ngai Vàng
Phán đòi Hoàng Tử Vương Quan về chầu  
Ngự giờ lâu phán lời nhân thứ
Sai Ông lên cứu trợ trần gian
Một tay Hoàng Tử Vương Quan
Cứu sinh cũng lắm độ oan cũng nhiều
Rầy Ông đã về chầu nhân đức
Độ nhân gian vạn ức siêu sinh
Ông về tới chốn Thủy Cung
Khuông phù đệ tử khang ninh thọ trường. 

Phú Khánh
 

Blog này chia sẻ kiến thức về thực hành tín ngưỡng thờ mẫu tam phủ là di sản văn hoá phi vật thể được UNESCO công nhận năm 2016.Tín ngưỡng thờ Mẫu đi liền với dân tộc Việt Nam, truyền thống bao đời nay, đề cao chữ “Hiếu” và chữ “Kính”, đặc biệt thêm phần lễ nghĩa.Hiếu với Ông Bà Cha Mẹ, Kính là kính Thánh trọng Thầy.