Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn

Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn hay còn gọi là Quan Đệ Nhị Giám Sát (có một số người gọi là Quan Thanh Tra Giám Sát). Ngài vốn là con trai thứ hai của Vua Cha Bát Hải Động Đình.

Sắc phong

Nhạc Thần Đại Vương – Đô Đài Giám Sát – Đệ Nhị Thượng Ngàn Giám Sát Đại Vương Thượng Đẳng Tối Linh Thần

Sự Tích

Đời vua Hùng thứ 6, phù giúp Đức Thánh Gióng đánh giặc Ân, Sau này thác hóa tại Vân Đình.

Đời Vua Hùng thứ 18, theo thần tích Đền Đồng Bằng thì Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn hạ sinh ở đất Nam Ninh vào nhà họ Nguyễn tên là Nguyễn Chiêu Minh, Ông trở thành vị tướng thứ hai trong mười vị tướng phò Vua Cha Bát Hải Động Đình Vĩnh Công Đại Vương và cùng với Tản Viên Sơn THánh đánh giặc Thục xâm lược Văn Lang.

Ông cũng theo lệnh Vua Cha, hạ phàm đầu thai vào Hoàng Cung (có sách nói là ông hạ phàm ngày 03/11 năm Ất Dậu vào một nhà quý tộc) ngày 10/11 năm Bính Dần. Ông là người văn võ toàn tài, thông minh chính trực, được khắp muôn nơi ngưỡng mộ, các vương tôn công tử đều thuận tình đến làm học trò.

Đến khi về chầu Thiên Đình, ông lại được giao quyền giám sát quản cai Sơn Lâm, Thượng Ngàn, ông giáng thế ban phúc cho dân, khi dân chúng bị hạn hán, cầu đảo ông thì lập tức có mưa thuận gió hòa.

Đền Thờ

Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn Giám Sát được thờ ở nhiều nơi chính, trong đó có:

Giám Sát Linh Từ (Hữu Lũng, Lạng Sơn)

Là nơi quan trấn giữ miền Sơn Lâm.

Tại Di Tích Đền Đồng Bằng (Thái Bình)

Ngoài ra Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn còn có Đền ở trong quần thể di tích Đền Đồng Bằng, cách đền Vua Cha Bát Hải khoảng 500m.

Đền được xây dựng từ thời Vua Hùng thứ 18 cùng với thời điểm xây dựng Đền Vua Bát Hải Động Đình. Truyền thuyết truyền rằng trước kia ngôi đền tọa lạc trên đất Kim Quy dọc theo bờ sông Đồng Bằng. Tương truyền ngôi đền Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn rất tối linh, vào thế kỷ thứ XIII khi quân Nguyên Mông xâm lược nước ta, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn cùng các tướng lĩnh trong triều dùng chính vùng đất của Trang Đào Động làm căn cứ quân sự.

Đã nhiều lần Đức Trần Triều chiêm bao được đức Vua Cha và Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn Giám Sát hiến cho nhiều kế bày binh bố trận, thế phòng thủ và tấn công theo cách đánh thủy bộ liên hoàn. Hưng Đạo Vương đến truyền cho các tướng lĩnh dàn trận theo đúng như giấc mơ của mình, quả nhiên các trận đánh đều có linh nghiệm, quân ta chiến thắng giòn giã mà không hề bị thương vong. Sau này nhờ vào sự linh ứng phò giúp của các Thánh nhân mà Hưng Đạo Đại Vương đã ba lần đánh thắng quân Nguyên Mông. Triều đình sau này sắc phong cho Ngài là:

Hộ Quốc Tý Dân Hiển Liệt Phúc Thần

Trong nhân gian còn mãi lưu truyền ca ngợi công đức của ngài:

Sinh là Tướng, hóa là Thần
Tiếng thơm còn ở lòng dân muôn đời

Sau đó Vua Trần đã chu cấp tiền và công sức để tôn tạo, trùng tu mở rộng đền Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn cùng các Đền Quan Lớn khác nằm xung quanh Đền Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình ở Đồng Bằng. 

Vào cuối thế kỷ 19, vua Khải Định đã bước sang tứ tuần, lại nhiều thê thiếp nhưng chưa có người nối ngôi, tin đồn về ngôi đền thờ Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn ở đất Đào Động Linh Thiêng, vua Khải Định đã về tận nơi dâng hương và xin cửa ngài độ cho sớm có hoàng nam. Cuối cùng việc cầu tự của vua Khải Định được linh ứng. Ông rất vui mừng và đã bỏ ra rất nhiều vàng bạc để trùng tu toàn bộ Đền Chùa Đình Miếu nằm trên đất Đào Động khang trang và hoàn mỹ.

Ngôi đền thờ Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn có bề dày về công trình kiến trúc cổ xếp thứ hai sau đền Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình, được xây theo thể nội công ngoại quốc gồm năm gian tiền bái, hai gian trung, và ba gian hậu cung, hai bên là dãy nhà oản quay vào Đền khép thành chữ Quốc. Hướng chính của đền Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn quay về đền Vua Cha theo thể thần triều phục bái.

Hàng năm vào dịp lễ hội tháng 8, nhân dân và du khách của mọi miền đất nước tham quan vãng cảnh và cúng lễ tại đền Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn rất đông vui. Trải qua nhiều giai đoạn biến cố của lịch sử và chiến tranh tàn phá, Đền xưa đã bị phong hủy. Được sự quan tâm của các cấp chính quyền tạo điều kiện cho nhân dân thôn Đào Động đứng ra tổ chức phát tâm công đức, góp phần tôn tạo đền Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn theo cảnh cũ Đền xưa, góp phần tạo lên một quần thể văn hóa lịch sử và khu du lịch hấp dẫn của quý khách thập phương.

Tại Phố Cát (Thanh Hoá)

Ở đây vốn là nơi Quan giáng hạ dạo chơi, ngày tiệc chính của ông là ngày 10/11 âm lịch (là ngày hạ phàm của quan).

Tại di tích Phong Mục (Thanh Hoá)

Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn cũng có đền thờ ở quần thể di tích Phong Mục, thuộc Thôn Phong Mục, xã Châu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. 

Hầu Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn

Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn là một trong ba vị Quan Lớn hay Ngự đồng. Khi ngự đồng, Ngài Ngự áo xanh lá thêu rồng, nét xanh, đai xanh. Ngài về làm lễ tấu hương, khai quang, chứng sớ và đi quyền, an tọa và Ngự tửu. 

Khi khai đàn mở phủ, người ta thỉnh Quan Đệ Nhị về chứng đàn Thượng Ngàn.

Vào những dịp Đại lễ, trước ngày lễ, người ta thường thỉnh Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn về Thanh Tra Giám Sát Đền Phủ, đàn mã. 

Chầu Văn Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn

Bản 1

Sơn Tiêu Sơn Động Sơn Trang
Đền thờ Quan Giám Sát Thượng Ngàn tối linh
Muôn hoa đua nhị trên cành
Bộ nàng tha thướt yến quỳnh bẻ bai
Thượng Ngàn Giám Sát quyền cai
Thông tri tam giới khâm sai đại thần
Có phen giá võ đằng vân
Bát muôn công tử xa gần làm tôi
Trời làm đại hạn nắng nôi
Kiều Quan đảo vũ một thôi giờ dần
Lệnh sai Hà Bá Thuỷ Thần
Tự nhiên dâng nước xoáy vẫn mưa sa
Điều thời thiên hạ xướng ca
Phong điều vũ thuận thái hoà thảnh thơi
Có phen thong thả Ngự chơi
Tuyển người số mực chép người số son
Vua Cha nghe hết nguồn cơn
Ai làm nấy chịu chẳng còn có oan
Lệnh truyền giáng hạ làm Quan
Sinh vào quý tộc hiền lương đức lành
Vừa năm Ất Dậu thai sinh
Mồng Ba tháng Một đã sinh ra người
Tuổi vừa ba bốn đi chơi
Văn thị phú lục mọi tài khôn ngoan
Song đường mừng rỡ yêu thương
Rằng nhà có phúc kẻ thương người vì
Chẳng ngờ Thượng Đế đến kì
Mồng ba tháng một, một khi giờ Dần
Sắc sai Hà Bá Thuỷ Thần
Quần Tiên đón rước chẳng nhầm một ai
Ngũ lôi hiệu lệnh tướng trời
Nhị thập bát tú mọi nơi trương toà
Đều thời vâng lệnh Vua Cha
Rước Quan Đệ Nhị lên toà Thượng Thiên
Song đường thương nhớ chăng yên
Sao Ông nỡ để mối phiền dương gian
Sinh thành dưỡng dục núi non
Lấy ai khuya sớm thần hôn cho đành
Vốn xưa Ông ở Thiên Đình
Con Vua Thượng Đế giáng thần dương gian
Dù ai có lệnh kêu van
Khấn Ông Đệ Nhị thọ khang yên lành
Thiên tự chính trực thông minh
Giáng Đền giáng phủ anh linh muôn phần
Chữ rằng Thánh Giáng lưu ân
Đa tài đa lộc thiên xuân thọ trường.

Bản 2

Nhác trông lên biển đề chọi chói
Dưới sân Rồng nhang khói long lanh
Muôn hoa đua nhị trên cành
Sơn Trang Quan Giám yên quỳnh bẻ bai
Quản Tam Giới quyền cai Giám Sát
Nương càn khôn lăng quát trong tay
Khâm thừa Đế  lệnh xưa nay
Quyền Quan Giám Sát chức dày Thiên Cung
Sổ Hội Đồng một tay nắm giữ
Số trần gian sinh tử sót ai
Có phen Ngự cảnh bồng lai
Rút dây tội phước cân người tội công
Có phen tới sân Rồng chầu chực
Tấu đối xong nhật khắc tăng du
Có phen đằng giá Vân Cù
Mưa tuôn khói toả sấm ù dậy vang
Họp bàn loan đình Thần ca tụng
Chén rượu quỳnh Quan chú Quan anh
Cửa đến gió mát trăng thanh
Đàn ca sáo thổi dạo quanh trước lầu
Có phen ra tiếp hầu Lưu Quí
Ván cờ Tiên đấu trí một hai
Có phen thắng cảnh đua tài
Cờ Tiên một đấu thơ vài trăm thiên
Thơ Lý Bạch cờ tiên dám ví
Rượu lưu ly tửu thí coi chi
Ngắm xem hoa cúc hoa quỳ
Hoa lan hoa huệ tứ kì bách hoa
Vườn thượng uyển trăm hoa đua nở
Thú chơi hoa phải biết mùi hoa
Hoa lan hoa huệ hoa trà
So sánh có mai hoa là đệ nhất
Đã đẹp lại thơm hương cũng ngát
Màu trong so ngọc trản nào thua
Mặn mà mọi vẻ mọi ưa
Bách hoa đua nở bốn mùa ngát hương
Vang tiếng trống bốn phương sấm động
Cửa Thiên Môn lông lộng uy quang
Đức Ông chính ngự ngai vàng
Kiêm tri Tam Giới, Ngọc Hoàng sắc phong
Ban hiệu vị Quận Công Giám Sát
Quyền quản cai Phố Cát Đồi Ngang
Võ thời vị với Đức Quan
Văn thời sánh ví Mạnh Nhan thay là
Giáng sinh ngày mồng ba tháng một
Trung thiên thời chính ngọ xuất thân
Thung huyền mừng rỡ muôn phần
Sinh ra là đấng trung thần trượng phu
Tài văn võ cơ đồ bất nhị Thượng Đẳng Thần
Đệ Nhị TônQuan Dù ai hữu sự kêu van
Khẩn Quan Đệ Nhị thọ khang yên lành
Nén nhang thơm tâm thành khấu thủ
Ứng pháp mầu đảo vũ thu vân
Chữ rằng Thánh giáng lưu ân
Tôn Quan lưu phúc thiên xuân thọ trường.

Bản 3

Nhác trông lên tòa vàng san sát
Không đâu bằng Phố Cát Đồi Ngang
Đá lộ xô nước chảy làn làn
Điều một thú cỏ hoa như vẽ
Nhạn chiều hôm bay về lẻ tẻ
Trên sườn non chim sẻ ríu ran
Nuớc dưới khe tung tính tiếng đàn
Trên đỉnh núi từng reo điểm trống

 
Thơ rằng:

Ngần ngật Sòng Sơn kiêu dị lộc
Thanh thanh tri thủy chiếu trần tâm
Sơn tri cao hệ thủy chí thâm
Đây thực chốn non nhân nước trí.
Thượng phong tri thủy địa cốc lâm san
Nam Thiên trị đệ nhất đền Quan
Cảnh lạc thú Thượng Ngàn Sơn Cước
Thông minh chính trực, giúp nước phù đời
Quyền Sơn Lâm cai khắp mọi nơi
Vâng ngọc chỉ giáng thần Nam Việt
Anh hùng hào kiệt, độ khắp vạn dân
Sắc gia ban: "Thượng Đẳng Tối Linh Thần"
Quyền Giám Sát, kiêm tri phủ viện
Nghe văn thinh luyện, giá Ngự điện trung
Chữ "Sở Cầu Hữu Cảm Tất Thông"
Hộ đệ tử đồng gia thời phú quý.

Phú Khánh
 

Blog này chia sẻ kiến thức về thực hành tín ngưỡng thờ mẫu tam phủ là di sản văn hoá phi vật thể được UNESCO công nhận năm 2016.Tín ngưỡng thờ Mẫu đi liền với dân tộc Việt Nam, truyền thống bao đời nay, đề cao chữ “Hiếu” và chữ “Kính”, đặc biệt thêm phần lễ nghĩa.Hiếu với Ông Bà Cha Mẹ, Kính là kính Thánh trọng Thầy.